هری پاتر و سنگ جادو؛ فیلمی که جادو را از کتاب به خاطره مشترک یک نسل تبدیل کرد

یک آزمایش بزرگ در آغاز قرن بیست‌ویکم

سال ۲۰۰۱ هالیوود با پرسشی جدی روبه‌رو بود: آیا می‌شود جهانی را که میلیون‌ها نفر در ذهن خود ساخته‌اند، روی پرده سینما بازآفرینی کرد؟ «هری پاتر و سنگ جادو» پاسخ این پرسش بود.

کریس کلمبوس (Chris Columbus) کارگردانی این پروژه عظیم را بر عهده گرفت؛ کسی که با «تنها در خانه» نشان داده بود بلد است دنیای کودکان را جدی بگیرد. دیوید هیمن تهیه‌کنندگی کرد و استیو کلاوز فیلمنامه را از روی رمان جی.کی. رولینگ نوشت. اما ریسک اصلی جای دیگری بود: انتخاب سه بازیگر کودک که قرار بود برای یک دهه با نقش‌هایشان بزرگ شوند.

شناسنامه فیلم هری پاتر و سنگ جادو

چرا نام فیلم در آمریکا فرق می‌کند؟

یکی از جزئیات جذاب برای مخاطبان فارسی‌زبان تفاوت عنوان بریتانیایی و آمریکایی است. در بریتانیا: Philosopher’s Stone و در آمریکا: Sorcerer’s Stone.

این تفاوت به انتشار آمریکایی کتاب برمی‌گردد. ناشر آمریکایی، اسکلاستیک، تصور می‌کرد واژه «Philosopher» برای کودکان آمریکایی جذابیت کمتری دارد. به همین دلیل عنوان را به «Sorcerer» تغییر داد و فیلم نیز در بازار آمریکا با همین نام اکران شد. امروز هر دو عنوان به یک اثر اشاره دارند.

سه کودکی که تاریخ سینما را تغییر دادند

تصور هری پاتر بدون دنیل ردکلیف، رون بدون روپرت گرینت و هرماینی بدون اما واتسون تقریباً غیرممکن است. اما در سال ۲۰۰۰ این سه نفر بازیگرانی گمنام بودند.

انتخاب آن‌ها فقط برای یک فیلم نبود؛ سازندگان در واقع برای هشت فیلم بازیگر انتخاب می‌کردند. این یعنی سه کودک باید می‌توانستند در طول یک دهه، همزمان با شخصیت‌های داستان رشد کنند. نتیجه این ریسک، یکی از ماندگارترین سه‌گانه‌های بازیگری در تاریخ سینمای فانتزی شد.

هاگوارتز؛ قلعه‌ای که از هیچ ساخته نشد

اگر یک عنصر بصری را نماد فیلم بدانیم، بدون شک هاگوارتز است. اما هاگوارتز یک لوکیشن واحد نیست.

طراح تولید استوارت کریگ، هاگوارتز را به عنوان ترکیبی از سه عنصر ساخت:

• لوکیشن‌های واقعی: قلعه آلنویک، کلیساهای گلاستر و دورام، دانشگاه آکسفورد
• دکورهای استودیویی: تالار بزرگ در استودیو Leavesden ساخته شد
• مدل‌های مینیاتوری: نمای بیرونی قلعه با مدل‌های دقیق ساخته و فیلمبرداری شد

کتابخانه هاگوارتز در واقع Duke Humfrey’s Library در دانشگاه آکسفورد است. بیمارستان مدرسه هم در Divinity School آکسفورد فیلمبرداری شد. این انتخاب‌ها به هاگوارتز حسی از قدمت داد که ساخت آن در استودیو تقریباً غیرممکن بود.

خیابان دیاگون؛ معماری که وجود نداشت

استوارت کریگ برای «دیاگون آلی» تصمیم گرفت خیابانی بسازد که ترکیبی از معماری تودور، جورجین و کویین آن باشد. نتیجه، فضایی شد که هم تاریخی به نظر می‌رسید و هم کاملاً جادویی. این دکور بعدها به یکی از تکرارشونده‌ترین فضاهای کل مجموعه تبدیل شد.

جلوه‌های ویژه‌ای که از چشم مخاطب پنهان ماند

شاید باورتان نشود، اما فیلم اول هری پاتر نزدیک به ۶۰۰ شات جلوه ویژه داشت. چند استودیوی بزرگ در ساخت این صحنه‌ها مشارکت کردند:

• Industrial Light & Magic: چهره ولدمورت پشت سر کوییرل
• Sony Pictures Imageworks: صحنه‌های کوییدیچ و ترول
• Rhythm & Hues: اژدهای کوچک نوربرت

گابلین‌های بانک گرینگوتز یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های تولید بودند. نیک دادمن، سرپرست تیم موجودات، بعدها گفت ساخت گابلین‌های متعدد و متفاوت با فناوری سال ۲۰۰۱ بسیار دشوار بود.

صدای جادو؛ میراث جان ویلیامز

اگر موسیقی جان ویلیامز نبود، هری پاتر چیز دیگری می‌شد. تم «هدویگ» از یک قطعه فیلم فراتر رفت و به امضای صوتی کل فرنچایز تبدیل شد.

ویلیامز سه حس را همزمان منتقل می‌کند: شگفتی، رمز و راز، و ماجراجویی. به همین دلیل وقتی موسیقی آغازین پخش می‌شود، مخاطب بدون دیدن حتی یک قاب، وارد جهان جادو می‌شود.

گیشه‌ای که یک برند ساخت

فیلم با بودجه حدود ۱۲۵ میلیون دلاری، در نخستین آخر هفته آمریکای شمالی ۹۰.۳ میلیون دلار فروخت و در نهایت مجموع فروش جهانی آن با احتساب اکران‌های مجدد از ۱.۰۳ میلیارد دلار عبور کرد.

این رقم در سال ۲۰۰۱ معنای خاصی داشت. هری پاتر نشان داد که یک داستان کودکانه می‌تواند همزمان کودکان، نوجوانان و بزرگسالان را به سینما بکشاند.

نقدها؛ وقتی منتقدان و تماشاگران هم‌نظر شدند

برخلاف خیلی از فیلم‌های فانتزی، «سنگ جادو» توانست نظر منتقدان را هم جلب کند. امتیاز متاکریتیک فیلم ۶۵ از ۱۰۰ است که در محدوده «عموماً مطلوب» قرار می‌گیرد. راجر ایبرت، منتقد سخت‌گیر، فیلم را «به طرز غافلگیرکننده‌ای وفادار به رمان» توصیف کرد.

فیلم در اسکار ۲۰۰۲ در سه رشته نامزد شد: طراحی هنری، طراحی لباس و موسیقی متن. هرچند برنده نشد، اما همین نامزدی‌ها نشان داد که فراتر از یک سرگرمی ساده دیده شده است.

چرا فیلم اول هنوز مهم‌ترین فیلم مجموعه است؟

فیلم‌های بعدی تاریک‌تر، پیچیده‌تر و از نظر فنی پیشرفته‌تر بودند. اما هیچ‌کدام بدون فیلم اول وجود نداشتند.

«سنگ جادو» پایه‌های اصلی را بنا کرد:

• جهان بصری: هاگوارتز، لباس‌ها، چوب‌های جادو، دیاگون آلی
• بازیگران: سه‌گانه‌ای که برای یک دهه همراه مخاطب ماند
• موسیقی: تمی که هنوز هم شنیده می‌شود
• لحن: ترکیب درست جادو، دوستی و خطر

مهم‌تر از همه، فیلم اول به مخاطب کودک احترام گذاشت. در همین فیلم ظاهراً ساده، مرگ والدین، تنهایی، تبعیض و مفهوم شر وجود دارد؛ اما همه این‌ها در قالب یک ماجراجویی جادویی ارائه می‌شوند.

چرا هنوز دیدنش واجب است؟

چون «هری پاتر و سنگ جادو» فقط شروع یک داستان نیست. این فیلم لحظه‌ای است که یک نسل با هاگوارتز بزرگ شد. کسانی که در سال ۲۰۰۱ کودک بودند، همراه با هری، رون و هرماینی به بلوغ رسیدند.

امروز وقتی موسیقی جان ویلیامز پخش می‌شود و هاگوارتز از میان مه ظاهر می‌شود، برای میلیون‌ها نفر این شروع یک فیلم نیست؛ بازگشت به کودکی است.

۶. پرسش‌های متداول (FAQ)

• چرا نام فیلم هری پاتر در آمریکا فرق می‌کند؟
  ناشر آمریکایی کتاب تصور می‌کرد واژه «Philosopher» برای کودکان جذاب نیست، بنابراین عنوان را به «Sorcerer’s Stone» تغییر داد و فیلم نیز با همین نام در آمریکا اکران شد.
• آیا هاگوارتز واقعی است؟
  هاگوارتز ترکیبی از لوکیشن‌های واقعی (قلعه آلنویک، کلیساهای گلاستر و دورام، دانشگاه آکسفورد)، دکورهای استودیویی و مدل‌های مینیاتوری است.
• فیلم هری پاتر و سنگ جادو چند اسکار برد؟
  این فیلم در سه رشته (طراحی هنری، طراحی لباس، موسیقی) نامزد اسکار شد اما هیچ‌کدام را نبرد.
• فروش فیلم هری پاتر اول چقدر بود؟
  طبق Box Office Mojo، مجموع فروش جهانی فیلم با احتساب اکران‌های مجدد بیش از ۱.۰۳ میلیارد دلار است.