نقد «چگونه از بانک سرقت کنیم»؛ اکشن سرگرم‌کننده با پیامی ضدسرمایه‌داری

به گزارش سینماتک، فیلم «چگونه از بانک سرقت کنیم» (How to Rob a Bank) به کارگردانی دیوید لیچ، با وجود صحنه‌های اکشن پرشتاب و داستانی درباره سرقت از مؤسسات مالی، تلاش می‌کند فراتر از یک فیلم سرگرم‌کننده ظاهر شود و به نابرابری اقتصادی، بدهی‌های سنگین و قدرت شرکت‌های بزرگ نیز بپردازد. دیوید رونی، منتقد هالیوود ریپورتر، در نقد خود این ترکیب را جذاب اما ناهماهنگ ارزیابی کرده و معتقد است گروه بازیگران توانسته‌اند ضعف‌های روایی فیلم را تا حدی جبران کنند.

رونی فیلم را اثری خوش‌ساخت و پرتحرک می‌داند که مخاطب را به همدلی با سارقان سوق می‌دهد؛ گروهی که در روایت فیلم، خود را در برابر نظامی اقتصادی قرار داده‌اند که به باور آن‌ها به سود ثروتمندان و صاحبان قدرت عمل می‌کند. با این حال، فیلم نمی‌تواند هویت دوگانه خود را به‌عنوان یک کمدی جنایی و هم‌زمان داستانی درباره عدالت اجتماعی به‌طور کامل با یکدیگر هماهنگ کند.

نیکلاس هولت در نقش رابین هود عصر شبکه‌های اجتماعی

نیکلاس هولت در نقش رایان، معروف به «گرگ»، رهبر گروهی از سارقان بانک در پیتسبورگ ظاهر می‌شود. اعضای این گروه با ماسک‌های حیوانی هویت خود را پنهان می‌کنند و ویدئوهای سرقت‌هایشان را در قالب برنامه‌ای اینترنتی با نام HTRAB منتشر می‌کنند. رایان معتقد است مخاطبان و دنبال‌کنندگان اینترنتی از اسلحه قدرت بیشتری دارند و همین ایده را به محور فعالیت گروه تبدیل می‌کند.

این گروه تنها به سرقت پول بسنده نمی‌کند؛ آن‌ها بخشی از پول را میان کارکنان و مشتریان بانک‌ها توزیع می‌کنند و مبالغ بیشتری را به مؤسساتی مانند مدارس، کلیساها و بیمارستان‌ها می‌رسانند. اعضای گروه خود را در جایگاه رابین هودهای امروزی می‌بینند؛ افرادی که از ثروتمندان می‌دزدند و به کسانی کمک می‌کنند که زیر فشار بدهی، هزینه‌های درمان و فرصت‌های شغلی محدود قرار گرفته‌اند.

رایان در کنار امی با بازی آنا ساوای، وینس با بازی پیت دیویدسن و هوگو با بازی رنزی فلیز، گروهی را تشکیل می‌دهد که هر کدام انگیزه‌ای شخصی برای مقابله با شرایط اقتصادی خود دارند. در میان آن‌ها، داستان وینس، سرباز سابقی که پس از بازگشت از افغانستان با مشکلات درمانی و مالی روبه‌رو شده، یکی از ابعاد انسانی‌تر روایت را شکل می‌دهد.

زویی کراویتز و جان سی ریلی در سوی دیگر ماجرا

در سوی دیگر داستان، مأمور باتجربه اف‌بی‌آی به نام جان وست با بازی جان سی ریلی قرار دارد. او که به سال‌های پایانی خدمت نزدیک شده، برای شناسایی سارقان از ریگان، مهندس نرم‌افزار و متخصص کدنویسی با بازی زویی کراویتز، کمک می‌گیرد. ریگان پیش‌تر به دلیل یک پرونده هک در حبس خانگی قرار گرفته و در ابتدا تمایلی به همکاری با مأموران ندارد.

رونی بازی کراویتز را یکی از بخش‌های جذاب فیلم می‌داند. شخصیت ریگان با شوخ‌طبعی و رفتاری نامتعارف، فضای متفاوتی به داستان می‌دهد؛ با این حال، فیلمنامه پس از معرفی اولیه این شخصیت، فرصت چندانی برای گسترش نقش او فراهم نمی‌کند و در بخش‌های پایانی بیشتر او را در جایگاه ناظری بر اتفاقات قرار می‌دهد.

از نظر منتقد هالیوود ریپورتر، هولت و ساوای در کنار یکدیگر ترکیب بازیگری قابل‌توجهی دارند و دیویدسن نیز برخلاف عادت همیشگی‌اش به شوخی‌های کمدی، در این فیلم وجهی جدی‌تر از توانایی بازیگری خود را نشان می‌دهد. رونی به‌ویژه از صحنه پایانی شخصیت وینس به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین لحظات فیلم یاد می‌کند و آن را از بهترین اجراهای دیویدسن پس از «پادشاه استیتن آیلند» می‌داند.

اکشن پرسرعت؛ نقطه قوت و ضعف فیلم

دیوید لیچ که پیش‌تر فیلم‌هایی مانند «قطار سریع‌السیر» و «مرد پاییزی» را کارگردانی کرده، در این اثر نیز از تدوین سریع، حرکت پویای دوربین، موسیقی پرانرژی و جلوه‌های بصری متناسب با فضای شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کند. تصاویر ویدئوهای اینترنتی گروه با گرافیک‌های متحرک و عناصر بصری دیجیتال همراه هستند تا مخاطب احساس کند بخشی از محتوای آنلاین آن‌ها را تماشا می‌کند.

با این حال، منتقد معتقد است حجم بالای این عناصر در بخش‌های ابتدایی گاهی بیش از اندازه می‌شود. فیلم زمانی فرصت پیدا می‌کند شخصیت‌هایش را عمیق‌تر معرفی کند که از سرعت اولیه فاصله می‌گیرد و به پیامدهای شخصی و عاطفی اتفاقات می‌پردازد. این تغییر لحن، هرچند لحظاتی تأثیرگذار خلق می‌کند، به اعتقاد رونی به‌اندازه کافی روان و تدریجی نیست و گاهی حس تماشای دو فیلم متفاوت را به وجود می‌آورد.

موسیقی دوم لوئیس، فیلم‌برداری جاناتان سلا و تدوین الیزابت رونالدسدوتیر از دیگر عناصر فنی مورد توجه رونی هستند. استفاده از قطعاتی از هنرمندانی مانند بیلی آیلیش، ریدیوهد، فرد اگین، اسکپتا و گروه د هایوز نیز به انرژی اثر کمک می‌کند. منتقد به‌ویژه استفاده از قطعه «Karma Police» گروه ریدیوهد را در یکی از صحنه‌های احساسی فیلم انتخابی مؤثر می‌داند.

نقدهای متفاوت به پیام اجتماعی فیلم

«چگونه از بانک سرقت کنیم» در کنار داستان سرقت، به موضوعاتی مانند هزینه‌های سنگین درمان، بدهی‌های دانشجویی، وام‌های استثمارگرانه و دشواری دستیابی به رؤیای مالکیت خانه در آمریکا می‌پردازد. گروه سارقان در برابر یک مؤسسه مالی بزرگ به نام وایتالیتی تراست قرار می‌گیرند که مدیر آن، دیوید والتون با بازی کریستین اسلیتر، نمادی از قدرت بی‌مهار سرمایه و نظام وام‌دهی سودمحور است.

در بخش پایانی، تجمع هواداران گروه در اطراف این مؤسسه مالی، یادآور اعتراض‌های جنبش اشغال وال‌استریت در سال ۲۰۱۱ است. فیلم از این طریق تلاش می‌کند حس اعتراض جمعی و قدرت مردم را به داستان اضافه کند؛ اما رونی معتقد است حفره‌های داستانی و برخی اتفاقات غیرقابل‌باور، مانع از شکل‌گیری روایتی کاملاً منسجم می‌شوند.

بازتاب فیلم در دیگر رسانه‌ها نیز نشان می‌دهد که مضمون ضدسرمایه‌داری آن به‌تنهایی نتوانسته نظر منتقدان را جلب کند. نشریه اسکرین از انرژی بصری فیلم استقبال کرده، اما پیام اجتماعی آن را سطحی دانسته است. اسلنت مگزین نیز معتقد است فیلم میان شعارهای سیاسی و عمق واقعی نقد اجتماعی فاصله دارد. در مقابل، نقد راجر ایبرت به شیمی بازیگری جان سی ریلی و زویی کراویتز و توجه فیلم به فرهنگ نسل زد اشاره می‌کند، هرچند روایت را از نظر پرداخت سیاسی چندان رادیکال نمی‌داند.

جمع‌بندی؛ فیلمی پرانرژی با قلبی غیرمنتظره

از نگاه دیوید رونی، ضعف‌های فیلمنامه و ناهماهنگی لحن مانع از آن نمی‌شوند که «چگونه از بانک سرقت کنیم» اثری سرگرم‌کننده و گاهی غافلگیرکننده باشد. فیلم در قالب یک افسانه امروزی درباره شورش علیه نظام اقتصادی، لحظاتی احساسی و شخصیت‌هایی دوست‌داشتنی خلق می‌کند؛ هرچند در تبدیل این ایده‌ها به یک روایت منسجم موفقیت کامل ندارد.

فیلم با بازی نیکلاس هولت، زویی کراویتز، آنا ساوای، رنزی فلیز، پیت دیویدسن، جان سی ریلی و کریستین اسلیتر ساخته شده است. مارک بیانکولی فیلمنامه آن را نوشته و دیوید لیچ کارگردانی را بر عهده داشته است. «چگونه از بانک سرقت کنیم» با درجه سنی R و مدت زمان ۱۲۲ دقیقه، از ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ در سینماها اکران می‌شود.