شناسنامه و اطلاعات پایه
| مشخصه | اطلاعات |
|---|---|
| نام فیلم | مارمولک |
| کارگردان | کمال تبریزی |
| تهیه‌کننده | منوچهر محمدی |
| نویسنده | پیمان قاسم‌خانی |
| بازیگر اصلی | پرویز پرستویی (نقش رضا مثقالی / رضا مارمولک) |
| سال تولید | ۱۳۸۲ |
| ژانر | کمدی-درام |
| وضعیت فعلی | نسخه قانونی در سامانه‌های پخش خانگی منتشر شده؛ پخش تلویزیونی در نوروز ۱۴۰۱ انجام شد |
| تاریخ به‌روزرسانی جدول | ۶ آبان ۱۴۰۵ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۶) |
۴. چکیده و خلاصه
«مارمولک» روایت رضا مثقالی، دزد سابقه‌داری است که در حین انتقال به بیمارستان از زندان فرار می‌کند و با پوشیدن لباس یک روحانی، به شهر مرزی می‌رود تا از کشور خارج شود. اما به اشتباه به عنوان امام جماعت محلی منصوب می‌شود و به تدریج تحت تأثیر لباس و موقعیت جدید، دچار تحول می‌شود. این فیلم در بیست و دومین جشنواره فیلم فجر سیمرغ بهترین فیلمنامه و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دریافت کرد .
این فیلم در سال ۱۳۸۲ پس از تنها دو هفته اکران با اعتراض جمعی از روحانیون مواجه و توقیف شد. نسخه غیرقانونی آن سال‌ها در میان مردم دست‌به‌دست شد، اما اجازه پخش رسمی نداشت. در نوروز ۱۴۰۱، صدا و سیما اعلام کرد که این فیلم برای اولین بار از شبکه یک پخش خواهد شد و همزمان نسخه قانونی آن در سامانه‌های پخش خانگی منتشر شد .
۵. متن بازنویسی‌شده (Rewritten Body)
جدیدترین وضعیت: پخش تلویزیونی پس از دو دهه
در فروردین ۱۴۰۱، فیلم سینمایی «مارمولک» به کارگردانی کمال تبریزی برای اولین بار از شبکه یک سیما پخش شد. این پخش، نقطه عطفی در تاریخ پرفرازونشیب این فیلم بود که نزدیک به دو دهه در محاق توقیف قرار داشت. همزمان با پخش تلویزیونی، نسخه قانونی فیلم در سامانه‌های پخش خانگی نیز در دسترس قرار گرفت .
داستان فیلم: از زندان تا محراب
رضا مثقالی، معروف به «رضا مارمولک»، دزد سابقه‌داری است که به دلیل مهارت بالا در دیوارنوردی به این لقب شناخته می‌شود. او در آخرین دستگیری به جرم سرقت مسلحانه به زندانی سپرده می‌شود که رئیس آن، آقای مجاور، مردی سختگیر و بی‌انعطاف است. رضا در حادثه‌ای مجروح و به بیمارستان خارج از زندان منتقل می‌شود. در آنجا لباس یک روحانی بیمار را می‌رباید و در لباس روحانیت فرار می‌کند .
او به شهری مرزی می‌رود تا با گذرنامه جعلی از کشور خارج شود، اما به دلیل شباهت ظاهری با روحانی‌ای که قرار بود به آن شهر بیاید، به اشتباه امام جماعت محلی می‌شود. رضا با شیوه‌های عامیانه و غیرمتعارف خود مردم را موعظه می‌کند و به تدریج مریدانی پیدا می‌کند. همزمان، برخی از اعمال خلافکارانه او با برداشت اشتباه مردم، نیکوکاری تلقی می‌شود. رضا کم‌کم تحت تأثیر لباس و موقعیت جدید، به سمت اعمال مثبت کشیده می‌شود .
حاشیه‌ها و توقیف: فیلمی که «زودتر از موعد» متوقف شد
«مارمولک» در سال ۱۳۸۲ در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (پیمان قاسم‌خانی) و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران شد. پرویز پرستویی نیز برای بازی در این فیلم نامزد سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مرد شد .
اما اکران عمومی فیلم عمر کوتاهی داشت. پس از حدود دو هفته از اکران، با اعتراض جمعی از روحانیون مواجه و توقیف شد. منوچهر محمدی، تهیه‌کننده فیلم، بعدها در یادداشتی ادعا کرد که علی خامنه‌ای، رهبر ایران، پیش از نمایش عمومی نظر مثبتی به فیلم داشته و حتی با اصلاحات و تغییر نام آن مخالفت کرده است. محمدی همچنین گفت که در روز دوم اکران، چهار حکم جلب از چهار دادگاه انقلاب برای او صادر شده است .
حسن روحانی، که در آن زمان دبیر شورای عالی امنیت ملی بود، در اکران خصوصی فیلم حضور داشت و پس از تماشای آن گفت: «حتی در رژیم شاه هم که دشمن روحانیت بود، کسی جرئت و جسارت ساختن فیلم موهنی همچون مارمولک را نداشت» .
بازیگران و عوامل
پرویز پرستویی در نقش رضا مثقالی، به گفته بسیاری از منتقدان، یکی از ماندگارترین نقش‌آفرینی‌های خود را ارائه داد. بهرام ابراهیمی نقش آقای مجاور (رئیس زندان) را بازی کرد. دیگر بازیگران شامل رضا سعیدی، شاهرخ فروتنیان، مهران رجبی، فریده سپاه‌منصور، رعنا آزادی‌ور و مائده طهماسبی بودند .
ایده اولیه فیلم متعلق به منوچهر محمدی بود که آن را از جمله‌ای منتسب به سید حسین طباطبایی بروجردی الهام گرفته بود: «به جای اینکه بگویید طلبه‌ای را گرفته‌ایم که دزدی کرده، بگویید دزدی در لباس طلبه ظاهر شده است» .
جوایز و افتخارات
| جایزه | بخش | دریافت‌کننده | نتیجه |
|---|---|---|---|
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۲۲) | بهترین فیلمنامه | پیمان قاسم‌خانی | برنده |
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۲۲) | بهترین فیلم از نگاه تماشاگران | منوچهر محمدی | برنده |
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۲۲) | جایزه ویژه هیئت داوران | پرویز پرستویی | برنده |
| جشنواره فیلم فجر (دوره ۲۲) | بهترین بازیگر نقش اول مرد | پرویز پرستویی | نامزد |
| جشنواره فیلم مونترآل | بهترین فیلم آسیایی (زنیت طلایی) | منوچهر محمدی | برنده |
۶. تاریخچه و سیر تحول
- ۱۳۸۲: تولید فیلم و نمایش در جشنواره فجر؛ دریافت دو سیمرغ.
- اسفند ۱۳۸۲ / فروردین ۱۳۸۳: اکران عمومی کوتاه (حدود دو هفته) و سپس توقیف.
- ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۰: توقیف رسمی؛ نسخه غیرقانونی در میان مردم دست‌به‌دست می‌شود. در سال‌های ۱۳۹۵ اخباری درباره ساخت دنباله منتشر می‌شود که بعداً تکذیب می‌شود .
- نوروز ۱۴۰۱: پخش تلویزیونی از شبکه یک و انتشار نسخه قانونی در سامانه‌های پخش خانگی .
۷. جدیدترین اطلاعات و وضعیت فعلی (اولویت اصلی)
آخرین داده‌های موجود مربوط به فروردین ۱۴۰۱ است و اطلاعات جدیدتری در دسترس نیست.
- پخش تلویزیونی: شبکه یک سیما در ۴ فروردین ۱۴۰۱ ساعت ۱۱ صبح فیلم را پخش کرد. بازپخش از شبکه نمایش در بامداد ۵ فروردین انجام شد .
- انتشار خانگی: همزمان با نوروز ۱۴۰۱، نسخه قانونی فیلم در سامانه‌های پخش فیلم منتشر شد .
- وضعیت توقیف: توقیف رسمی فیلم پس از دو دهه عملاً پایان یافته و فیلم مجاز به پخش شده است.
- دنباله: آخرین اخبار درباره «مارمولک ۲» مربوط به سال ۱۳۹۵ است که منوچهر محمدی ساخت آن را تکذیب کرد. اطلاعات جدیدتری درباره ساخت دنباله در دسترس نیست .
مقایسه با «ما فرشته نیستیم»
برخی رسانه‌ها «مارمولک» را کپی فیلم آمریکایی «ما فرشته نیستیم» (We’re No Angels) با بازی رابرت دنیرو دانستند. منوچهر محمدی اما تأکید کرد که هرگز آن فیلم را ندیده و ایده فیلم از جمله‌ای از آیت‌الله بروجردی گرفته شده است .
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.