. چکیده و خلاصه
«سفر سنگ» یکی از مهم‌ترین آثار مسعود کیمیایی در آستانه انقلاب ۱۳۵۷ است. داستان حول محور اهالی روستایی می‌گردد که برای رهایی از سلطه اربابی که تنها آسیاب آبادی را در اختیار دارد، سنگ عظیم آسیابی را تراشیده‌اند، اما از انتقال آن به روستا بازداشته می‌شوند. ورود یک «کولی» غریبه، جرقه قیام جمعی را می‌زند و در نهایت، سنگ به مثابه نماد اراده مردم، خانه ظلم ارباب را ویران می‌کند .
این فیلم به دلیل لحن رادیکال و نشانه‌های آشکار مذهبی و انقلابی، در زمان ساخت با محدودیت‌هایی مواجه شد و پس از اکران در تیر ۱۳۵۷ به پرفروش‌ترین فیلم سال تبدیل گشت. منتقدان آن را «پیش‌گویی» وقوع انقلاب دانسته‌اند و آن را نقطه گذار کیمیایی از قهرمان فردی (مانند «قیصر») به کنشگر جمعی می‌شناسند .
۵. متن بازنویسی‌شده
سفر سنگ؛ تمثیلی از قیام جمعی در آستانه انقلاب
«سفر سنگ» را می‌توان مهم‌ترین فیلم مسعود کیمیایی دانست که با فاصله‌ای کوتاه از وقوع انقلاب ۱۳۵۷، لحنی پیش‌گویانه و صریح از تغییرات آتی ارائه داد. فیلمنامه این اثر بر اساس نمایشنامه‌ای از بهزاد فراهانی نگاشته شد و کیمیایی آن را در سال ۱۳۵۶ جلوی دوربین برد .
داستان فیلم؛ از انفعال تا قیام
روایت فیلم در روستایی می‌گذرد که ارباب آن، با در اختیار داشتن انحصاری تنها آسیاب آبی، مردم را استثمار می‌کند و از ساخت آسیابی جدید ممانعت به عمل می‌آورد. اهالی روستا مدت‌هاست سنگی عظیم را برای آسیاب جدید تراشیده‌اند، اما ایادی ارباب همواره مانع حمل آن شده‌اند. با ورود یک «کولی» (با بازی سعید راد) به روستا، احساسات خفته مردم بیدار می‌شود. او که خود منفعتی در ماجرا ندارد، موفق می‌شود چند تن از اهالی، از جمله یک آهنگر را برای آوردن سنگ تهییج کند. در نهایت، پس از رفع توطئه‌های ارباب، سنگ به روستا آورده شده و به شکلی نمادین، خانه ظلم ارباب را بر سرش ویران می‌کند .
تحلیل و زمینه‌های سیاسی-اجتماعی
«سفر سنگ» در دوره‌ای ساخته شد که جامعه ایران دستخوش تحولات سیاسی عمیقی بود. کیمیایی در این فیلم برای نخستین‌بار از الگوی «قهرمان فردی» فاصله گرفت و به «عمل جمعی» روی آورد. برخلاف آثاری چون «قیصر» یا «گوزن‌ها» که قهرمان به تنهایی علیه ظلم می‌شود، در «سفر سنگ» قهرمان اصلی خود «مردم» هستند و کولی تنها نقش کاتالیزور را ایفا می‌کند . منتقدان این فیلم را «کامل‌ترین تجسد فانتزی جمعی عدالت در آستانه انقلاب» توصیف کرده‌اند .
نشانه‌های مذهبی و شباهت به وسترن
فیلم سرشار از نشانه‌های مذهبی شیعی است. کولی در صحنه‌های مختلف در حال نماز دیده می‌شود، روحانی روستا قرآن به دست سنگ را از زیر آن رد می‌کند و مفاهیمی چون عاشورا و قیام امام حسین (ع) در دیالوگ‌ها حضور دارند . همزمان، کیمیایی با انتخاب لوکیشن‌های طبیعی و دکوپاژ خاص، به ژانر محبوب خود یعنی وسترن نزدیک شده و «سفر سنگ» را به «وسترنی ایرانی» تبدیل کرده است .
۶. تاریخچه و سیر تحول
- ۱۳۵۵-۱۳۵۶ (پیش‌تولید و تولید): نگارش فیلمنامه بر اساس قصه «سنگ و سرنا» و فیلمبرداری در روستای زیاران قزوین .
- تیر ۱۳۵۷ (اکران): اکران عمومی از ۶ تیر در سینماهای کاپری، امپایر و ریولی تهران. فیلم با استقبال گسترده مردمی مواجه شد .
- ۱۳۵۷ (پس از انقلاب): «سفر سنگ» به پرفروش‌ترین فیلم سال ۱۳۵۷ تبدیل شد و پس از پیروزی انقلاب نیز به طور گسترده اکران شد .
- ۱۳۹۱ (پخش تلویزیونی): برای نخستین‌بار از تلویزیون جمهوری اسلامی (شبکه سه) پخش شد که اقدامی بی‌سابقه برای یک فیلم پیش از انقلاب محسوب می‌شد .
- ۱۴۰۰ (مرمت و رونمایی): نسخه مرمت‌شده فیلم در سی‌وهشتمین جشنواره جهانی فیلم فجر در پردیس چارسو رونمایی و نمایش داده شد .
۷. جدیدترین اطلاعات و وضعیت فعلی
آخرین داده‌های موجود مربوط به خرداد ۱۴۰۰ (مه ۲۰۲۱) است و اطلاعات جدیدتری در دسترس نیست.
در این تاریخ، نسخه مرمت‌شده «سفر سنگ» با رفع مشکلات موسیقی و تصویر، در جشنواره جهانی فیلم فجر به نمایش درآمد. همچنین در سال‌های اخیر، مدیر سینما آزادی از برنامه‌ریزی برای اکران مجدد نسخه مرمت‌شده این فیلم در قالب نمایش آثار خاطره‌ساز خبر داده بود، اما تاریخ قطعی برای آن اعلام نشده است .
۸. ابعاد مختلف موضوع
بازیگری و عوامل: حضور سعید راد در نقش کولی، یکی از ماندگارترین نقش‌آفرینی‌های اوست. موسیقی فیلم ساخته مجید انتظامی و اسماعیل ماهان است و هوشنگ بهارلو فیلمبرداری آن را بر عهده داشته است .
نقدها: در حالی که برخی منتقدان مانند جواد طوسی و نادر طالب‌زاده فیلم را تحسین کرده و آن را دارای مضمون دینی و انقلابی می‌دانند، منتقدانی چون مسعود فراستی آن را «سطحی» و «شعاری» خوانده و شخصیت‌پردازی آن را ضعیف ارزیابی کرده‌اند .
۹. جدول‌های طبقه‌بندی‌شده
| بازیگر | نقش |
|---|---|
| سعید راد | کولی (مرد غریبه) |
| فرزانه تأییدی | آسیه |
| محمدرضا فاضلی | سید |
| حسین گیل | مرد آهنگر |
| جعفر والی | پدر آسیه |
| علی محزون | ارباب ده |
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.