به گزارش سینماتک، جعفر پناهی یکی از شناخته‌شده‌ترین فیلمسازان ایرانی در سطح بین‌المللی است که با وجود محدودیت‌های فراوان، توانسته جوایز معتبر سینمایی جهان از جمله نخل طلای کن، شیر طلایی ونیز و خرس طلایی برلین را از آن خود کند. با این حال، زندگی حرفه‌ای او در سال‌های اخیر به شدت با پرونده‌های قضایی و احکام حبس در ایران گره خورده است.
شناسنامه و اطلاعات پایه
| مورد | اطلاعات |
|---|---|
| نام | جعفر پناهی |
| تاریخ تولد | ۲۰ تیر ۱۳۳۹ (۶۵ سال) |
| محل تولد | میانه، آذربایجان شرقی |
| پیشه | کارگردان، فیلمنامه‌نویس |
| وضعیت فعلی | آزاد با وثیقه، در انتظار حکم دادگاه تجدیدنظر |
| آخرین به‌روزرسانی | ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶) |
چکیده
جعفر پناهی از دهه ۷۰ با فیلم «بادکنک سفید» به شهرت جهانی رسید و در ادامه با آثاری مانند «دایره»، «تاکسی» و «یک تصادف ساده» به یکی از پرافتخارترین فیلمسازان تاریخ سینما تبدیل شد. او در سال ۱۳۸۹ به اتهام «اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام» به شش سال حبس و ۲۰ سال محرومیت از فیلمسازی محکوم شد.
پناهی در سال‌های اخیر بارها بازداشت و زندانی شده است. جدیدترین تحول قضایی، حکم غیابی پنج سال و یک ماه حبس و مصادره کلیه اموال است که در آبان ۱۴۰۵ توسط شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران صادر شده است. وکیل او این حکم را غیابی خوانده و گفته موکلش در تاریخ صدور حکم در ایران حضور داشته است.
وضعیت حقوقی و قضایی (جدیدترین اطلاعات)
حکم پنج سال و یک ماه حبس (آبان ۱۴۰۵)
شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، پناهی را به اتهام «فعالیت رسانه‌ای و تبلیغی برخلاف امنیت ملی» به پنج سال و یک ماه حبس تعزیری، مصادره کلیه اموال منقول و غیرمنقول، دو سال ممنوعیت از فعالیت در شبکه‌های اجتماعی و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم کرد. خبرگزاری دانشجو بدون اشاره به نام پناهی نوشت که متهم در هیچ‌یک از جلسات بازپرسی و دادگاه حاضر نشده و دادگاه با استناد به «تأثیرگذاری متهم»، «فعالیت مجازی و رسانه‌ای همدست‌گونه» و «همصدایی با معاندین خارج از کشور» اتهام را محرز دانسته است.
ایراد وکیل به حکم
مصطفی نیلی، وکیل پناهی، اعلام کرد که این حکم به موکلش ابلاغ نشده و در پرونده به اشتباه آمده که او خارج از کشور است. او تأکید کرد پناهی ۱۰ فروردین به ایران بازگشته و در پرونده‌های دیگر حاضر شده است. به گفته او، پناهی هم‌اکنون سه پرونده مفتوح دارد.
حکم یک سال حبس (آذر ۱۴۰۴)
پیش از این، دادگاه انقلاب تهران پناهی را غیابی به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» به یک سال حبس، دو سال ممنوعیت خروج از کشور و ممنوعیت عضویت در گروه‌های سیاسی و اجتماعی محکوم کرده بود. این حکم در خرداد ۱۴۰۵ در دادگاه تجدیدنظر تأیید شد.
سابقه بازداشت
پناهی در تیرماه ۱۴۰۱ هنگام مراجعه به دادسرای زندان اوین برای پیگیری وضعیت همکارانش بازداشت و به اجرای حکم شش سال حبس محکوم شد. او در زندان اعتصاب غذا کرد و سرانجام در ۱۶ بهمن ۱۴۰۱ با تودیع وثیقه آزاد شد.
حرفه سینمایی و افتخارات
پناهی فعالیت سینمایی خود را با دستیاری عباس کیارستمی آغاز کرد و نخستین فیلم بلند خود، «بادکنک سفید» (۱۳۷۳) را با فیلمنامه کیارستمی ساخت. این فیلم دوربین طلایی کن را دریافت کرد.
سه‌گانه جشنواره‌های بزرگ اروپا:
- شیر طلایی ونیز برای «دایره» (۲۰۰۰)
- خرس طلایی برلین برای «تاکسی» (۲۰۱۵)
- نخل طلای کن برای «یک تصادف ساده» (۲۰۲۵)
با کسب این سه جایزه، پناهی به یکی از معدود فیلمسازانی تبدیل شد که موفق به کسب سه‌گانه معتبر سینمایی شده‌اند؛ پیش از او تنها میکل‌آنجلو آنتونیونی، رابرت آلتمن و آنری-ژرژ کلوزو به این افتخار دست یافته بودند. او همچنین جایزه اصلی جشنواره لوکارنو، یوزپلنگ طلایی، را برای «آینه» دریافت کرده است.
«یک تصادف ساده» (۲۰۲۵)
این فیلم که بدون مجوز رسمی در ایران ساخته شد، در جشنواره کن ۲۰۲۵ نخل طلا را دریافت کرد. داستان آن درباره پنج ایرانی است که پس از آزادی از زندان با مردی روبه‌رو می‌شوند که گمان می‌کنند شکنجه‌گرشان بوده است. فرانسه این فیلم را به عنوان نماینده خود برای اسکار ۲۰۲۶ معرفی کرد. پناهی همچنین سه جایزه گاتهام، بهترین کارگردانی، فیلمنامه و فیلم خارجی، را برای این فیلم دریافت کرد.
حواشی و موضع‌گیری‌ها
ترک ایران و بازگشت
پناهی در اردیبهشت ۱۴۰۲ پس از ۱۴ سال ممنوع‌الخروجی، کشور را ترک کرد و در جشنواره کن ۲۰۲۵ شخصاً حضور یافت. او اعلام کرد هرگز قصد پناهندگی ندارد و ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ به ایران بازگشت.
موضع‌گیری‌های سیاسی
پناهی از منتقدان سرسخت جمهوری اسلامی است و بارها مواضع سیاسی خود را علنی کرده است. او در دی ۱۴۰۴ با اشاره به اعتراضات، فروپاشی جمهوری اسلامی را «قطعی» خواند. او همچنین از فعالان ضد مجازات مرگ و از اعضای اصلی کارزار «لگام»، لغو گام‌به‌گام مجازات اعدام، است.
واکنش بین‌المللی
موفقیت‌های پناهی و احکام قضایی علیه او بازتاب گسترده بین‌المللی داشته است. وزیر خارجه فرانسه دریافت نخل طلا را «اقدامی نمادین از مقاومت در برابر سرکوب» توصیف کرد.
جمع‌بندی و نکات کلیدی
- پرافتخارترین فیلمساز ایرانی: پناهی با کسب نخل طلا، شیر طلایی و خرس طلایی در کنار معدود فیلمسازان تاریخ سینما قرار گرفته است.
- محکومیت جدید: در آبان ۱۴۰۵ به پنج سال و یک ماه حبس و مصادره اموال محکوم شد؛ وکیل او این حکم را غیابی و دارای ایراد قانونی می‌داند.
- حکم قبلی تأیید شده: حکم یک سال حبس، آذر ۱۴۰۴، در دادگاه تجدیدنظر تأیید شده است.
- وضعیت فعلی: پناهی هم‌اکنون آزاد است اما با سه پرونده مفتوح و احکام متعدد حبس روبه‌روست.
- بازگشت به ایران: برخلاف حکم غیابی که او را خارج از کشور فرض کرده، پناهی ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ به ایران بازگشته است.
- «یک تصادف ساده»: فیلمی که بدون مجوز ساخته شد، نخل طلای کن ۲۰۲۵ و سه جایزه گاتهام را برد و نماینده فرانسه در اسکار ۲۰۲۶ است.
- تاریخ آخرین به‌روزرسانی: ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶) — وضعیت حقوقی پناهی همچنان در حال تحول است و پرونده‌های او در جریان‌اند.
منبع: متن ورودی کاربر و منابع ذکرشده در آن
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.