گودزیلا ۷۰ ساله؛ از کابوس بمب اتم تا رکوردشکنی گیشه آمریکا

به گزارش سینماتک، هیولایی که در ۱۹۵۴ از دل ترس هسته‌ای ژاپن بیرون آمد، هفتاد سال بعد در سینماهای آمریکا رکورد می‌شکند. فیلم Godzilla Minus Zero به کارگردانی تاکاشی یامازاکی نمرهٔ A را از CinemaScore گرفته و برای افتتاحیه‌ای بین ۳۰ تا ۳۳ میلیون دلار در گیشهٔ آمریکای شمالی پیش‌بینی می‌شود.

این نمره حاصل نظرسنجی مستقیم از تماشاگرانی است که فیلم را در سینما دیده‌اند. فیلم در راتن تومیتوز هم امتیاز ۹۶ درصدی از مخاطبان گرفته است. طبق گزارش Deadline، Godzilla Minus Zero روز جمعه ۱۳.۵ میلیون دلار فروخت که ۶.۷ میلیون دلار آن از نمایش‌های پیش از اکران بود.

رکوردی که در انتظار یک فیلم ژاپنی است

اگر پیش‌بینی افتتاحیه محقق شود، Godzilla Minus Zero رکورد بزرگ‌ترین افتتاحیهٔ یک فیلم لایواکشن غیرانگلیسی‌زبان در گیشهٔ داخلی آمریکا را می‌شکند. این رکورد فعلاً در اختیار فیلم چینی Hero محصول ۲۰۰۲ است که اکرانش را با ۱۷.۸ میلیون دلار آغاز کرد.

برای شرکت پخش‌کننده GKIDS هم این افتتاحیه می‌تواند بزرگ‌ترین افتتاحیهٔ تاریخ این شرکت باشد. فروش اولیهٔ فیلم از نمایش‌های پیش از اکران Godzilla Minus One هم بالاتر بوده است.

Godzilla Minus Zero ادامه‌ای برای Godzilla Minus One است و یامازاکی آن را کارگردانی کرده است. باید دید این استقبال اولیه در روزهای آینده ادامه می‌یابد یا نه.

ریشه‌ای در بمباران اتمی و آزمایش کسل براوو

گودزیلا در بیش از ۷۰ سال گذشته شکل‌ها و نقش‌های گوناگونی داشته؛ از نیرویی ویرانگر تا مدافع بشریت و نمادی در فرهنگ عامه. اما نخستین حضورش در فیلم ژاپنی گوجیرا (Gojira) محصول ۱۹۵۴ معنایی تاریک‌تر داشت: تجسم ترس از نابودی هسته‌ای.

کمتر از یک دهه پیش از آن، بمب‌های اتمی متفقین شهرهای هیروشیما و ناگازاکی را ویران کرده بودند. این حملات در همان لحظات نخست حدود ۱۲۰ هزار نفر را کشت و هزاران نفر دیگر را با جراحات و پیامدهای هولناک روبه‌رو کرد.

تا ۱۹۵۴ ژاپن پیشرفت چشمگیری در بازسازی داشت، اما آزمایش‌های هسته‌ای مستمر آمریکا در جزیرهٔ مرجانی بیکینی در جزایر مارشال زخم‌های هیروشیما و ناگازاکی را تازه نگه می‌داشت. جنگ کره و تنش‌های جنگ سرد هم تهدید جنگ هسته‌ای را در افکار عمومی زنده کرده بود.

در مارس ۱۹۵۴ آمریکا بمب هیدروژنی کسل براوو را با قدرت ۱۵ مگاتن در بیکینی منفجر کرد؛ بیش از ۷۵۰ برابر بمب‌هایی که هیروشیما و ناگازاکی را ویران کرده بودند. ابری از غبار و بقایای رادیواکتیو بر فراز حدود ۷ هزار مایل مربع از اقیانوس آرام پراکنده شد.

کشتی ماهی‌گیری ژاپنی دایگو فوکوریو مارو (اژدهای خوش‌شانس شماره ۵) در معرض این بارش رادیواکتیو قرار گرفت. ۲۳ خدمه با سوختگی‌های پوستی و علائم تشعشع قرنطینه شدند. شش ماه بعد، رئیس بخش مخابرات رادیویی کشتی به عوارض کبدی مبتلا شد و در ۴۰ سالگی درگذشت.

دولت آمریکا در ۱۹۵۵ در قالب توافقی برای جبران خسارت‌های بارش رادیواکتیو ۲ میلیون دلار به ژاپن پرداخت کرد، بی‌آنکه مسئولیت حقوقی حادثه را بپذیرد. این رویداد به گسترش جنبشی سراسری علیه تسلیحات هسته‌ای در ژاپن کمک کرد.

هیولا چطور ساخته شد

در صحنهٔ آغازین فیلم به کارگردانی ایشیرو هوندا، یک کشتی ماهی‌گیری ژاپنی بر اثر درخشش و انفجاری مرموز نابود می‌شود. حادثهٔ کشتی اژدهای خوش‌شانس، خاطرات بمباران اتمی و فیلم‌های هیولایی هالیوود مانند کینگ‌کونگ (۱۹۳۳) در شکل‌گیری مضامین هسته‌ای گوجیرا اثرگذار بودند.

«بیشتر تصاویر بصری‌ای که در ذهن داشتم، از تجربه‌ام در دوران جنگ گرفته شده بود. پس از جنگ، سراسر ژاپن و همچنین توکیو به ویرانه‌ای از خاکستر تبدیل شده بود. بمب اتمی ساخته شده بود و هیروشیما را به‌کلی نابود کرده بود… من ویژگی‌های بمب اتمی را گرفتم و آن‌ها را در شخصیت گودزیلا به کار بردم.» — ایشیرو هوندا، کارگردان

در کینگ‌کونگ از انیمیشن استاپ‌موشن استفاده شده بود، اما ایجی تسوبورایا، مدیر جلوه‌های ویژه، می‌دانست این تکنیک با برنامهٔ فشردهٔ تولید گوجیرا زمان زیادی می‌برد. گروه او به‌جای آن لباس مخصوصی برای هیولا ساخت که ویژگی‌های چند دایناسور، از جمله تیرانوسوروس، ایگوانودون و استگوسوروس را ترکیب می‌کرد.

هاروئو ناکاجیما، بازیگری که لباس را می‌پوشید، حرکات گوجیرا را با الهام از حیواناتی طراحی کرد که در باغ‌وحش دیده بود؛ از جمله خرس‌ها و فیل‌ها. این موجود در نهایت با سلاحی به نام نابودگر اکسیژن (Oxygen Destroyer) شکست می‌خورد.

نکتهٔ قابل توجه این‌که مخترع این سلاح، دکتر دایسوکه سِریزوا، یکی از چشم‌هایش را با چشم‌بند پوشانده است؛ زخمی که در جنگ جهانی دوم برداشته بود. این سلاح ژاپن را از نابودی نجات می‌دهد، اما گودزیلا قربانی‌ای قابل‌توجه و تا اندازه‌ای همدلی‌برانگیز از فناوری هسته‌ای باقی می‌ماند. برای شکست دادن هیولا، بشریت ناچار است به سلاحی دیگر روی بیاورد که خود می‌تواند ویرانی عظیمی به بار آورد.

«خود گودزیلا بر اثر آزمایش‌های هسته‌ای از خواب بیدار شده است؛ بنابراین می‌توان او را قربانی بمباران‌ها دانست. فلس‌های بدنش نیز شباهت زیادی به سوختگی‌های ناشی از تشعشعات رادیواکتیو دارد که قربانیان این حوادث به آن دچار می‌شدند.» — یوکی میاموتو، استاد مطالعات دینی دانشگاه دی‌پال

میراثی که هنوز ادامه دارد

حدود ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در ژاپن گوجیرا را در نخستین دورهٔ اکرانش دیدند. این فیلم ابتدا واکنش‌های متفاوت منتقدان را برانگیخت، اما بعدها یکی از بزرگ‌ترین آثار سینمای ژاپن شناخته شد.

گوجیرا در آغاز دوره‌ای طلایی در سینمای ژاپن ساخته شد؛ دهه‌ای که آثاری کلاسیک مانند هفت سامورایی، زیستن و راشومون هم نمایش داده شدند. موفقیت فیلم بازتاب احیای گستردهٔ فرهنگی ژاپن پس از جنگ بود.

در ۱۹۵۶ نسخه‌ای با تغییرات و حذفیات گسترده تحت عنوان گودزیلا، پادشاه هیولاها! به مخاطبان آمریکایی عرضه شد. صحنه‌های تازه با حضور یک خبرنگار آمریکایی با بازی ریموند بر از شدت پیام‌های ضدهسته‌ای نسخهٔ اصلی کاست. نسخهٔ ژاپنی فیلم سرآغاز مجموعه‌ای طولانی از دنباله‌ها شد و هاروئو ناکاجیما در ۱۲ فیلم نقش گودزیلا را بازی کرد.

فیلم گودزیلا منهای یک (۲۰۲۳) که داستانش در ژاپن پس از جنگ جهانی دوم می‌گذرد، بار دیگر به ویرانی‌ها و آسیب‌های روحی و روانی قلب داستان نخست پرداخت. این فیلم در ۲۰۲۴ جایزهٔ اسکار بهترین جلوه‌های ویژه را گرفت. اثر پیشین یامازاکی با بودجهٔ محدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلاری و گروهی ۳۵ نفره در بخش جلوه‌های ویژه ساخته شد و به نخستین اثر ژاپنی برندهٔ این شاخه با کمترین بودجهٔ دههٔ اخیر تبدیل شد.

یامازاکی و آیندهٔ مجموعه

یامازاکی احتمال بازگشت خود برای کارگردانی سومین فیلم مجموعه را پنجاه‌پنجاه ارزیابی کرده است. به گزارش هالیوود ریپورتر و به نقل از ign.com، دربارهٔ سرنوشت ادامهٔ فرانچایز گفته است:

«از پایان‌بندی فعلی فیلم کاملا راضی و خوشحالم. این پایان، تفسیر را به عهده‌ی تماشاگران می‌گذارد تا تصمیم بگیرند اثر را چگونه دریافت کنند و با چه برداشتی از سالن سینما خارج شوند. با این همه، اگر این اثر آخرین فیلم گودزیلای من باشد، کمی غمگین خواهم شد. فیلم‌های دیگری در صف تولید دارم که با Grandgear و چند پروژه‌ی دیگر آغاز می‌شود، اما در مقطعی از مسیر حرفه‌ای خود، بسیار مشتاقم دوباره به سراغ گودزیلا بیایم و ببینم چگونه می‌توانیم جهان داستانی آن را گسترش دهیم.»

پروژهٔ بعدی یامازاکی با عنوان Grandgear در ۲۰۲۴ معرفی شد؛ نخستین فیلم انگلیسی‌زبان و اثر استودیویی بزرگ او در هالیوود با سونی پیکچرز. ساخت این اثر علمی‌تخیلی و اکشن مکا برعهدهٔ بد روبات است و سم نیوولا، نیکو پارکر و پل جیاماتی در آن بازی می‌کنند. تاریخ اکران آن ۱۸ فوریه ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده است.

یامازاکی در نگارش فیلم‌نامهٔ جدید وسواس پیشی گرفتن از دستاوردهای گذشته را کنار گذاشت.

«فکر می‌کنم ساخت فیلم با چنین ذهنیتی بسیار خطرناک است، زیرا این خطر وجود دارد که ویژگی‌های اصلی و بنیادین اثر تضعیف شود. چنین تفکراتی دلایل نادرستی برای تولید فیلم هستند و در نهایت به مانعی در فرآیند فیلم‌سازی شما تبدیل می‌شوند.» — تاکاشی یامازاکی، کارگردان

اثر جدید یامازاکی نخستین فیلم فرانچایز گودزیلا با درجه‌بندی سنی بزرگسال (R) و نخستین فیلم سینمایی ژاپنی است که به‌طور ویژه برای سالن‌های آیمکس فیلم‌برداری شده است.

منبع: خبرآنلاین، گیمفا، زومجی