
به گزارش سینماتک، «دختر لر» را باید نقطهٔ صفر سینمای ناطق فارسی دانست؛ فیلمی که در سال ۱۳۱۲ خورشیدی در بمبئی هند ساخته شد و نخستین بار صدای بازیگرانش را به زبان فارسی روی پردهٔ سینماهای ایران به گوش تماشاگران رساند. این فیلم نهتنها یک اثر سینمایی، بلکه سندی از تلاش برای ساختن هویتی مدرن و ملی در ایران دوران پهلوی اول است که با داستانی عاشقانه و ماجراجویانه در هم آمیخته است.
معرفی فیلم و اطلاعات کلی
«دختر لر» (Dokhtar-e Lor) فیلمی سیاهوسفید و محصول مشترک ایران و هند است که توسط استودیو امپریال فیلم بمبئی تهیه و تولید شد. کارگردانی این اثر را اردشیر ایرانی بر عهده داشت و فیلمنامهٔ آن را عبدالحسین سپنتا نوشت. این فیلم در ۳۰ آبان ۱۳۱۲ در سینما مایاک (دیدهبان سابق) تهران برای نخستین بار به نمایش درآمد و با استقبال بیسابقهای روبهرو شد.
خلاصه داستان
داستان فیلم دربارهٔ دختری به نام گلنار است که در کودکی توسط گروهی از راهزنان ربوده شده و در قهوهخانهای در منطقهای میان خوزستان و لرستان به رقص و خدمت مشغول است. با بزرگشدن او، رهبر راهزنان، قلیخان، به او نظر دارد. در این میان، جعفری که مأمور دولت برای سرکوب راهزنان به آن منطقه فرستاده شده، با گلنار آشنا میشود و میان آنها دلبستگی شکل میگیرد. جعفر و گلنار پس از درگیری با راهزنان، برای یافتن امنیت به هند میگریزند و سپس با برقراری نظم و قانون در ایران، به میهن بازمیگردند.
کارگردان و عوامل اصلی
اردشیر ایرانی، از پیشگامان صنعت فیلم در شبهقاره، کارگردان این فیلم بود. با این حال، نقش عبدالحسین سپنتا در مقام نویسندهٔ فیلمنامه و بازیگر نقش اول، بهقدری پررنگ بود که در بسیاری از منابع، نام او نیز در کنار اردشیر ایرانی بهعنوان عامل اصلی شکلگیری فیلم آمده است. فیلمبرداری اثر را رستم ایرانی و ادی ایرانی بر عهده داشتند.
بازیگران و نقشهای مهم

- عبدالحسین سپنتا در نقش جعفر؛ مأمور دولت و قهرمان داستان
- روحانگیز سامینژاد در نقش گلنار؛ نخستین بازیگر زن ایرانی در تاریخ سینمای ناطق ایران
- هادی شیرازی
- سهراب پوری
حضور روحانگیز سامینژاد در نقش گلنار، در زمانهای که بازی زنان مسلمان در فیلمها تابو شمرده میشد، اقدامی جسورانه بود. لهجهٔ کرمانی او در نقش دختری لر، از تناقضهای گفتاری فیلم است که البته در آن زمان به دلیل ناآشنایی بازیگران دیگر با فارسی روان، چندان آزاردهنده به نظر نمیرسید.
ژانر و ویژگیهای شاخص
«دختر لر» در ژانر درام و عاشقانه جای میگیرد، اما در بطن خود فیلمی ماجراجویانه با درونمایهای سیاسی و تبلیغاتی است. داستان فیلم بهطور آشکار به دورهٔ هرجومرج پس از جنگ جهانی اول و ضرورت برقراری نظم توسط حکومت مرکزی اشاره دارد. بازگشت جعفر و گلنار به ایران در پایان فیلم، همزمان با جلوهگری چهرهٔ رضاشاه در یک ستارهٔ کاغذی، پیام سیاسی فیلم را آشکار میکند.
تاریخ اکران و وضعیت انتشار
این فیلم در ۳۰ آبان ۱۳۱۲ در تهران اکران شد. به گزارش منابع تاریخی، نمایش «دختر لر» در سینما مایاک به مدت ۳۷ روز و در سینما سپه به مدت ۱۲۰ روز ادامه یافت و از نظر مدت نمایش و فروش، رکوردی را به جای گذاشت که سالها شکسته نشد.
امتیاز IMDb و بازخوردها

فیلم «دختر لر» در پایگاه IMDb امتیاز ۷.۰ از ۱۰ را دارد. با این حال، منتقدان و کاربران IMDb اذعان دارند که این امتیاز بیشتر به دلیل ارزش تاریخی فیلم است تا کیفیت فنی آن. برخی بازخوردها به بازیهای نامناسب، دکورهای غیرواقعی و کارگردانی ضعیف اشاره کردهاند و عنصر جالبتوجه فیلم را طراحی حرکات موزون آن دانستهاند که یادآور فیلمهای هندی آن دوران است.
جوایز و افتخارات
در منابع معتبر موجود، به کسب جایزهٔ مشخصی برای این فیلم اشاره نشده است. اهمیت «دختر لر» بیشتر تاریخی است تا رقابتی.
فروش گیشه و عملکرد تجاری
اطلاعات دقیق و مستندی از میزان فروش گیشهٔ فیلم در دسترس نیست، اما منابع تاریخی بر استقبال گستردهٔ مردم و صفهای طولانی جلوی سینماها تأکید کردهاند. این استقبال غیرمنتظره، سینمادارانی را که به نمایش فیلمهای خارجی عادت داشتند شگفتزده کرد.
جمعبندی و دلایل تماشا
تماشای «دختر لر» برای هر علاقهمند به سینمای ایران، سفری به خاستگاه این هنر است. این فیلم را نباید با معیارهای امروزی سنجید؛ بلکه باید آن را بهعنوان نخستین تلاش جدی برای خلق یک سینمای ملی و ناطق فارسی دید. دیدن این اثر، درک عمیقتری از ریشههای سینمای ایران و پیوند آن با تحولات اجتماعی و سیاسی دوران خود به دست میدهد.
فیلم دختر لر در سال ۱۳۱۲ خورشیدی (۱۹۳۳ میلادی) ساخته و اکران شد.
کارگردان این فیلم اردشیر ایرانی بود و فیلمنامه آن را عبدالحسین سپنتا نوشت.
روحانگیز سامینژاد نخستین بازیگر زن ایرانی در یک فیلم ناطق فارسی بود که در «دختر لر» نقش گلنار را ایفا کرد.
فیلم دختر لر در پایگاه IMDb امتیاز ۷.۰ از ۱۰ را دارد.

💬 دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.