به گزارش سینماتک، «مرگ یزدگرد» فیلمی از بهرام بیضایی، یکی از درخشان‌ترین و بحث‌برانگیزترین آثار سینمای ایران است که در سال ۱۳۶۱ بر اساس نمایشنامه‌ای به همین نام از خود او ساخته شد. این فیلم که به روایت مرگ یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی می‌پردازد، به جای بازسازی یک رویداد تاریخی، آن را به محاکمه‌ای نمایشی و فلسفی بر سر مفاهیمی چون حقیقت، قدرت و عدالت تبدیل می‌کند. «مرگ یزدگرد» با ساختاری متفاوت و دیالوگ‌هایی عمیق، به عنوان یک اثر کلاسیک و ماندگار در تاریخ سینمای هنری ایران شناخته می‌شود که سال‌ها پس از تولید، همچنان مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.
خلاصه داستان
داستان در یک مکان واحد و محدود، یعنی یک آسیاب، رخ می‌دهد. پس از قتل یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، سه مقام حکومتی—مؤبد زرتشتی، سرکرده و سردار—به آسیابی می‌آیند تا آسیابان، همسر و دخترش را در مورد چگونگی مرگ شاه بازجویی کنند. هر یک از اعضای خانواده آسیابان روایتی متفاوت و متضاد از آنچه رخ داده ارائه می‌دهند. این روایت‌های متناقض، نه تنها حقیقت را روشن نمی‌کند، بلکه خود به ابزاری برای بقا و نقد ساختار قدرت تبدیل می‌شود. فیلم به جای پاسخ دادن به پرسش «چه کسی شاه را کشت؟»، پرسش‌های عمیق‌تری درباره ماهیت حقیقت و عدالت مطرح می‌کند .
کارگردان و عوامل اصلی
بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده فیلم، یکی از چهره‌های شاخص و تاثیرگذار سینمای ایران و پیشگام موج نوی آن است. او نمایشنامه «مرگ یزدگرد» را ابتدا در سال ۱۳۵۸ نوشت و به روی صحنه برد و سپس در سال ۱۳۶۰ فیلم را بر اساس آن ساخت. بیضایی در این اثر با بهره‌گیری از تاریخ، نه برای بازسازی گذشته، بلکه برای نقد اجتماعی و سیاسی زمانه خود، اثری چندلایه خلق کرده است. فیلمبرداری فیلم بر عهده فرهاد صبا بوده و موسیقی آن را محمدرضا لطفی ساخته است .
بازیگران
«مرگ یزدگرد» از بازیگران تئاتر برجسته‌ای بهره می‌برد که اجراهای به‌یادماندنی را ارائه داده‌اند. سوسن تسلیمی در نقش همسر آسیابان، با بازی قدرتمند و مسلط خود، محوریت فیلم را در دست می‌گیرد و شخصیتی را خلق می‌کند که با هوشمندی، روایت‌ها را برای نجات خانواده‌اش شکل می‌دهد. مهدی هاشمی در نقش آسیابان، امین تارخ در نقش سردار، کریم اکبری مبارکه در نقش سرکرده و محمود بهروزیان در نقش مؤبد از دیگر بازیگران اصلی این اثر هستند. علیرضا خمسه نیز در نقشی کوتاه در این فیلم حضور دارد .
سبک و ویژگی‌های شاخص
«مرگ یزدگرد» فیلمی است که مرزهای سینما و تئاتر را درمی‌نوردد. ساختار روایی آن به شدت تحت تاثیر فضای تئاتری است و بیشتر شبیه به یک نمایش ضبط‌شده است تا یک فیلم سینمایی متعارف. بیضایی با استفاده از تکنیک «بازی در بازی» و بدون بهره‌گیری از فلاش‌بک، روایت‌های متضاد را در زمان حال و در برابر چشم بیننده بازسازی می‌کند. این شیوه روایتگری، آن را از فیلم‌هایی مانند «راشومون» کوروساوا نیز متمایز می‌کند. فیلم از منظر نقد اسطوره‌ای نیز قابل توجه است؛ چرا که در آن تقدس‌زدایی از چهره شاه و دگردیسی اسطوره قهرمان به شکلی آگاهانه صورت می‌گیرد و قهرمان واقعی فیلم، زنی از طبقه فرودست است .
تاریخ اکران و وضعیت انتشار
«مرگ یزدگرد» در نخستین دوره جشنواره فیلم فجر در بهمن ۱۳۶۱ به نمایش درآمد، اما بلافاصله پس از آن توقیف شد و هیچ‌گاه اکران عمومی گسترده‌ای نیافت. دلیل رسمی توقیف، پوشش بازیگران زن اعلام شد، اما بسیاری از منتقدان معتقدند نگاه انتقادی فیلم به تاریخ و قدرت، دلیل اصلی این توقیف بوده است. فیلم سال‌ها در آرشیو سازمان صدا و سیما باقی ماند و تنها در محافل خصوصی یا خارج از ایران نمایش داده شد .
امتیاز IMDb و بازخورد منتقدان
فیلم «مرگ یزدگرد» در وب‌سایت IMDb امتیاز ۸.۳ را از ۱۰ کسب کرده است که نشان‌دهنده جایگاه بالای آن نزد مخاطبان سینمای هنری است . منتقدان و صاحب‌نظران، این فیلم را اثری «جهانی» و در سطح شاهکارهایی چون «راشومون» و «مهر هفتم» ستوده‌اند. عزت‌الله انتظامی، بازیگر فقید ایرانی، این فیلم را از محبوب‌ترین آثار بیضایی دانسته و آن را «جذاب و تحسین‌برانگیز» خوانده است .
جمع‌بندی
«مرگ یزدگرد» تنها یک فیلم تاریخی نیست؛ بلکه تاملی فلسفی در باب قدرت، حقیقت و ماهیت روایت است. بیضایی با خلق فضایی تئاتری و محدود، و با هدایت بازیگرانی توانمند، اثری خلق کرده که هر بار تماشای آن لایه‌های تازه‌ای را آشکار می‌کند. این فیلم برای علاقه‌مندان به سینمای اندیشه‌محور، تاریخ ایران و آثار بهرام بیضایی، تماشایی ضروری و تجربه‌ای عمیق و به‌یادماندنی است.
فیلم درباره مرگ یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، است. اما به جای بازسازی تاریخی، در قالب یک محاکمه نمایشی در یک آسیاب، روایت‌های متضاد سه نفر از خانواده آسیابان را از چگونگی مرگ شاه به تصویر می‌کشد و به پرسش‌هایی درباره حقیقت و قدرت می‌پردازد.
بهرام بیضایی، نویسنده و کارگردان برجسته سینمای ایران، کارگردان این فیلم است. او نمایشنامه آن را نیز خود نوشته است.
سوسن تسلیمی (در نقش همسر آسیابان)، مهدی هاشمی (آسیابان)، امین تارخ (سردار)، کریم اکبری مبارکه (سرکرده) و محمود بهروزیان (مؤبد) از بازیگران اصلی این فیلم هستند.
دلیل رسمی توقیف فیلم پس از نمایش در جشنواره فجر ۱۳۶۱، پوشش بازیگران زن اعلام شد. اما بسیاری از منتقدان معتقدند نگاه انتقادی فیلم به تاریخ و ساختار قدرت، دلیل اصلی توقیف آن بوده است.
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.