داستان فیلم
در یک سالن بیلیارد، چند قمارباز حرفه‌ای مشغول بازی هستند. علی خوشدست (سعید راد) و سه برادر — اکبر (عنایت‌الله بخشی)، حسن (حسن زارعی) و نبی (محمد اسکندری) — در حال بازی هستند. سه برادر در آخرین دور بازی به علی می‌بازند اما از پرداخت پول باخته خودداری می‌کنند. نزاعی درمی‌گیرد و علی ناخواسته مرتکب قتل حسن می‌شود. دوستش رضا پا به فرار می‌گذارد و علی نیز می‌گریزد.
دو برادر مقتول در کوچه‌پس‌کوچه‌ها، زباله‌دانی‌ها و خرابه‌های ویران تهران به تعقیب علی می‌پردازند. علی برای خروج از شهر به پول نیاز دارد و نگران است که برادران مقتول به مادر و خواهر و برادرش آسیب بزنند. او در یک درگیری نبی را نیز از پا درمی‌آورد. اکبر و مصطفی در خانه اشرف کمین می‌کنند و وقتی علی برای کمک می‌رود، او را به‌سختی کتک می‌زنند و قبل از فرار به چنگ پلیس می‌افتند. علی که خونین و مالین شده، خود را در خیابان به پروانه (نوری کسرایی) می‌رساند.
بازیگران اصلی
| بازیگر | نقش |
|---|---|
| سعید راد | علی خوشدست (شخصیت اصلی) |
| نوری کسرایی | پروانه (نامزد علی) |
| عنایت‌الله بخشی | اکبر (برادر مقتول) |
| شهرزاد | اشرف (دوست علی) |
| مهری ودادیان | مادر علی |
| حسن زارعی | حسن (برادر مقتول) |
| محمد اسکندری | نبی (برادر مقتول) |
موارد خاص و نکات جالب
نام اولیه فیلم: «حادثه!»
سعید راد در گفت‌وگویی با فریدون جیرانی فاش کرد که نام اولیه فیلم «حادثه!» بوده و بعدها امیر نادری آن را به «تنگنا» تغییر داده است.
تدوین سکانس پایانی توسط بهرام بیضایی
سکانس پایانی فیلم «تنگنا» را بهرام بیضایی (کارگردان و نمایشنامه‌نویس برجسته) تدوین کرده است.
نام مستعار فیلم: «شناسنامه تاریخی تهران»
منتقدی به نام پرویز دوایی این فیلم را «فیلم شناسنامه‌ای» نامیده است؛ به این معنا که «تنگنا» یک شناسنامه تاریخی از تهران سال ۱۳۵۲ است — تهرانی سیاه، کثیف و غریب.
جوایز
- برنده مجسمه سپاس بهترین کارگردانی (ششمین دوره جشنواره سپاس، ۱۳۵۳) — امیر نادری
- برنده مجسمه سپاس بهترین بازیگر نقش اول مرد (ششمین دوره جشنواره سپاس، ۱۳۵۳) — سعید راد
فیلمبرداری خیابانی به دلیل اقتصاد
علیرضا زریندست (فیلمبردار) در مراسم نمایش نسخه ترمیم‌شده فیلم در مهر ۱۴۰۴ توضیح داد که قرار بود خودش «تنگنا» را فیلمبرداری کند، اما درگیر فیلم «خواستگاری» علی حاتمی بود. نادری به او گفت اگر شروع نکند، تهیه‌کننده (علی عباسی) نمی‌تواند کار را انجام دهد. دلیل استفاده از لوکیشن‌های خیابانی در «تنگنا» و «خداحافظ رفیق»، صرفه‌جویی اقتصادی بود.
نقش کلیدی در شهرت سعید راد
معروفیت سینمایی سعید راد با فیلم «تنگنا» آغاز شد. بازی در نقش علی خوشدست از او یک چهره سینمایی ساخت و او را به یکی از ستاره‌های اصلی «موج نو» سینمای ایران تبدیل کرد.
واکنش‌ها به تلخی فیلم
فریدون جیرانی در مراسم نمایش فیلم گفت: «این‌همه نکبت در «تنگنا» و نمایش آن در یک فیلم، بی‌نظیر است و هیچ‌کسی هم اعتراض نکرد که چرا این فیلم آن‌قدر تلخ و سیاه است، در حالی که اگر الان کسی چنین فیلمی را بسازد، جور دیگری می‌شود».
نمایش نسخه ترمیم‌شده پس از ۵۲ سال
در ۲۶ مهر ۱۴۰۴، نسخه ترمیم‌شده «تنگنا» به همت کانون کارگردانان سینمای ایران در سینما فرهنگ به نمایش درآمد. این نسخه از نگاتیو تهیه شده بود و کیفیت رنگ و روی بسیار خوبی داشت.
ترانه ماندگار فریدون فروغی
ترانه «فریادرَس» با صدای فریدون فروغی، آهنگسازی اسفندیار منفردزاده و ترانه‌سرایی فرهاد شیبانی از ماندگارترین بخش‌های فیلم است.
نقدی که فیلم را «مرتجعانه» خواند
برخلاف تحسین گسترده، یکی از منتقدان در روزنامه هفت صبح (مرداد ۱۴۰۳) فیلم را «مرتجعانه» خواند و نوشت: «از این حجم پلشتی و زشتی تجمیع شده در یک فیلم ۱۰۰ دقیقه‌ای حیرت کردم».
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.