«اوزاک یوللار»؛ نامزدی اسکار که تاریخ سینمای مستند ایران را عوض کرد

به گزارش سینماتک، مستند «اوزاک یوللار» با عنوان بین‌المللی Cutting Through Rocks، در نودوهشتمین دورهٔ جوایز اسکار نامزد بهترین فیلم مستند بلند شد. این نخستین بار در تاریخ سینمای ایران است که یک فیلم مستند ایرانی به این بخش راه می‌یابد.

پیش از آن، فیلم در بخش مستند سینمای جهان جشنوارهٔ ساندنس ۲۰۲۵ نخستین نمایش جهانی خود را تجربه کرد و جایزهٔ بزرگ هیئت داوران همان بخش را گرفت.

داستان؛ زنی در شورای روستا

سارا شهروَردی، زنی ساکن روستایی دورافتاده در شمال‌غرب ایران، نخستین زنی است که به شورای روستای خود راه یافته. او با برخی سنت‌های ریشه‌دار مردسالارانه مقابله می‌کند و برای افزایش استقلال زنان و دختران فعالیت دارد.

شهروَردی به دختران نوجوان موتورسواری آموزش می‌دهد و برای جلوگیری از ازدواج کودکان تلاش می‌کند. با افزایش مخالفت‌ها و مطرح شدن اتهام‌هایی دربارهٔ انگیزه‌هایش، زندگی شخصی و جایگاه اجتماعی او هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

تولید و زبان سینمایی

«اوزاک یوللار» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی مشترک محمدرضا عینی و سارا خاکی ساخته شده است. عینی فیلم‌برداری را بر عهده داشته و تدوین را خودش و خاکی انجام داده‌اند. شرکت تولیدکننده، گندم فیلمز پروداکشن است.

عینی و خاکی در ساخت فیلم از رویکردی مبتنی بر مشاهده‌گری و روایت سینمایی استفاده کرده‌اند. فیلم با تکیه بر تصویر، حرکت دوربین، تدوین و مشاهدهٔ مستقیم زندگی شخصیت اصلی، تلاش می‌کند تجربه‌ای سینمایی از زندگی او و فضای اجتماعی پیرامونش بسازد.

بخش مهمی از روایت از طریق تصویر، مشاهده، کنش شخصیت‌ها و ریتم تدوین منتقل می‌شود. همین ویژگی باعث شده فیلم در کنار موضوع اجتماعی و سیاسی‌اش، به عنوان یک اثر سینمایی مستقل هم مورد توجه قرار بگیرد.

حضور در بیش از ۲۰۰ جشنواره

فیلم در بیش از ۲۰۰ جشنوارهٔ بین‌المللی در سراسر جهان به نمایش درآمده و جوایز متعددی گرفته است. پس از ساندنس، در جشنواره‌هایی از جمله ویژن دو رئل، سان‌فرانسیسکو، سیدنی، ادینبرو، ایدفا، دُک‌نیویورک، هات داکس، لایپزیگ، ملبورن و جیفونی روی پرده رفت.

در این مسیر، جوایز تماشاگران ویژن دو رئل و ایدفا و جوایزی در جیفونی، لایپزیگ و وودستاک به دست آورد.

اکران سینمایی و نقدها

اکران سینمایی فیلم در آمریکا ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵ در سینمای فیلم فوروم نیویورک آغاز شد و پس از آن در آمریکا، کانادا و بریتانیا ادامه یافت.

نقدهایی دربارهٔ فیلم در گاردین، نیویورک تایمز، ورایتی، ایندی‌وایر، ددلاین و Screen Daily منتشر شد. لورن ویسوت در ایندی‌وایر فیلم را اثری دقیق و شکل‌یافته در سینمای مستند خواند و بر کیفیت ساختاری و شیوهٔ روایت آن تأکید کرد.

ورایتی به شیوهٔ مشاهده‌گرانه و شخصیت‌پردازی فیلم توجه کرد و آن را اثری دربارهٔ تلاش یک زن برای ایجاد تغییر در جامعهٔ محلی‌اش دانست. گاردین فیلم را پرتره‌ای تأثیرگذار از زنی خواند که در برابر ساختارهای جامعهٔ روستایی خود ایستادگی می‌کند.

شرای لیندن در نیویورک تایمز فیلم را اثری سرشار از امید توصیف کرد و بر توانایی آن در ایجاد ارتباط عاطفی با شخصیت اصلی تأکید داشت. این روزنامه فیلم را در زمان اکران سینمایی در نیویورک در فهرست منتخب منتقدان خود قرار داد.

ددلاین بر قدرت داستان و تصویر جهان‌شمول فیلم از مبارزهٔ شخصیت اصلی تأکید کرد و آن را در میان مستندهای مطرح فصل جوایز آورد. Screen Daily هم جنبه‌های اجتماعی و سیاسی فیلم را در چارچوب سینمای معاصر ایران بررسی کرد.

افتخارات و نامزدی‌های کلیدی

در ساندنس ۲۰۲۵، هیئت داوران فیلم را پرتره‌ای ظریف و چندلایه خواند و جایزهٔ بزرگ بخش مستند سینمای جهان را به آن داد. در ویژن دو رئل جایزهٔ تماشاگران بخش Wide Angle و در ایدفا جایزهٔ تماشاگران را گرفت.

در جیفونی جایزهٔ گریفون برای بهترین فیلم بخش مستند و در نیوپورت بیچ جایزهٔ هیئت داوران برای بهترین فیلم اول به آن رسید. در وودستاک هم جایزهٔ بهترین فیلم مستند و جایزهٔ NYWIFT برای دستاورد مهم کارگردانی را دریافت کرد.

محمدرضا عینی و سارا خاکی در هفتادوهشتمین دورهٔ جوایز انجمن کارگردانان آمریکا (DGA) در بخش دستاورد برجستهٔ کارگردانی در فیلم مستند نامزد شدند.

عنوان فارسی و بین‌المللی

عنوان اصلی فیلم «اوزاک یوللار» و عنوان بین‌المللی آن Cutting Through Rocks است. ترجمهٔ فارسی این عنوان، «شکافتن صخره‌ها» است و رسانه‌ها و خبرگزاری‌های فارسی‌زبان هم با همین نام فیلم را معرفی کرده‌اند. جشنوارهٔ ساندنس نیز در معرفی رسمی، عنوان انگلیسی را همراه با نام اصلی آورده است.